آورده و از مؤثرترين عوامل در جهت دادن و ايجاد روح فلسفى در نفوس پيروان خود بوده است . عقيدهء تشيع از بيشتر جوانب مبتنى بر تفكر و منطق ، و درك واقعيت انسان و فهم روحيهء عمومى ملل مخصوصا در موضوع امامت و عصمت و جبر و اختيار و غير آن است . از اينجاست كه نظريات شيعه اثر عميقى در تاريخ داشته و در نفوس تودهء مردم نفوذ زيادترى نموده ، به ويژه نظريات سياسى آنها در نفوس انسانى ريشهء ثابت پيدا كرده است . چنان كه باز از همين جهت است كه مىبينيم روح فلسفى در مراحلى از تاريخ شيعه به‌طور روشن و آشكار جلوه‌گر است : و البتّه رهبرى پيشوايان و ائمهء شيعه اثر بسيارى در اين امر داشته است ، خاصه بيانات امام على ( ع ) در نهج البلاغة و بيانات ائمهء بعد از او چون امام باقر ( ع ) و امام صادق ( ع ) ، و امام رضا ( ع ) ، كه در امور ماوراءالطبيعه و موضوعات طبيعى بسيار ، يا در امور اجتماعى و اخلاقى بيان كرده‌اند ، به خوبى اين نكته را روشن مىسازد . در كتاب توحيد صدوق بسيارى از آن بيانات نقل شده است . يكى از مظاهر و پديده‌هاى اين روح فلسفى در شيعه اين است كه جمهور علماى شيعه گفته‌اند بر مكلفان واجب است اصول ديانت اسلام را از طريق تحقيق و بررسى و اجتهاد فراگيرند نه از راه تقليد . [ تأليف نخستين كتاب براى مطالعهء احوال فلاسفهء شيعه ] اين تأليف در نوع خود نخستين كوشش براى مطالعهء احوال فلاسفهء شيعه در چهار - چوب محدود و معين ، به منظور شناساندن شخصيت و محيط زندگى و ارائهء بعضى از آراء و افكار مهم آنها و معرفى طريقه‌هاى علمى ايشان است تا در دسترس كسانى كه قصد بررسى در فلسفهء اسلامى را دارند قرار گيرد ، و در حقيقت پرده‌اى است كه انگيزهء انديشهء اسلامى با كمال وضوح و خالى از هر شائبه بدون پيچيدگى و انحراف بر آن ، نشان داده مىشود . من ناچار بايد اعتراف كنم كه هنوز زمان و فرصت كافى نيافته‌ام ، يا بهتر بگويم هنوز وقت آن نرسيده است كه يك تاريخ نهايى مفصل در مورد فلاسفهء شيعه نوشته شود و انديشمندان شيعه معرفى شوند ؛ زيرا ما هنوز آنها را به‌طور شايسته و به درجهء كافى حتى از نظر تعداد نشناخته‌ايم ، تا نگارش چنان تاريخ سترگى را به ما اجازه دهد . انجام اين مقصود بسيار بزرگ محتاج كوشش زياد از طرف گروه بيشمارى است و يك نفر قادر به انجام چنين مهمى نيست .